De Roombeek

Locatie
Enschede
Opdrachtgever
Gemeente Enschede
Ontwerper
Buro Sant en Co
Realisatie staat/jaar
2005-2008
Vlonderpaden bij de Roombeek in Enschede.
© Amar Sjauw En Wa - Windhorst

Beken speelden een belangrijke rol bij het ontstaan van Enschede. De eerste bewoners hebben zich hier gevestigd, omdat er genoeg water voorhanden was. Het water gebruikten zij als drinkwater, waswater, voor bewatering van de akkers en zelfs voor de verdediging van de stad. Enschede had tot aan de 19e eeuw een stadsgracht.

Eén van de vele beken in Enschede was de Roombeek. De Roombeek functioneerde eeuwen als aan- en afvoer van water voor de textielindustrie. Op de bleekvelden – grasvelden behorende bij de textielfabrieken – werd textiel uitgespreid en door de zonneschijn werd het linnen witter en daardoor meer waard. Op het bleekveld hielden de werknemers van de textielbedrijven het textiel vochtig door er met schepspanen slootwater op te gooien. Na het drogen en bleken kreeg het textiel nog een spoelbeurt.

Voor het bleken van de stoffen was schoon water nodig. Vaak lagen de bleekvelden op plekken waar het grondwater vanzelf naar boven kwam (kwelplekken). Om de aan- en afvoer van water beter te reguleren werden de bleekvelden aangesloten op het lokale beeksysteem.

In het begin van de 19e eeuw bloeide de textielindustrie enorm op in Enschede. Om het linnengoed te bleken, was er steeds meer water nodig. In plaats van het beekwater ging men ook diep grondwater gebruiken want dat was te allen tijde ruimschoots aanwezig. Het massale gebruik van grondwater had tot gevolg dat de bovenlopen van de beken voor een groot deel droog kwamen te staan. De textielindustrie loosde het gebruikte water in de beek. Door de vervuiling was het beekwater niet meer te gebruiken voor het bleken van textiel. Er worden tegenwoordig tijdens graafwerkzaamheden in gedempte beken nog steeds kleurstoffen aangetroffen in de bodem. Enschede groeide en er werd steeds meer huishoudelijk afvalwater op de beken geloosd. In droge perioden, wanneer er weinig water in de beek stroomde, stonken de beken. Op een gegeven moment werd besloten de beken af te dekken en werden er riolen gemaakt voor de afvoervan water.

De textielindustrie onttrok ondertussen steeds meer grondwater. Hierdoor stonden sommige delen van de beek helemaal droog. De ruimte kon goed worden benut voor de aanleg van wegen en het bouwen van huizen. Zo werden steeds meer delen van de beek dichtgegooid. Hiermee verdween de Roombeek stapje voor stapje uit het straatbeeld. De onttrekking van grondwater door de industrie is grotendeels gestopt. Het gevolg is dat het grondwater weer bijna zo hoog staat als vroeger toen het zo’n goede plaats voor bleekvelden was. De klachten over hoge grondwaterstanden zijn de afgelopen jaren dan ook toegenomen.

 

De overlast door te hoge grondwaterstanden wordt door huiseigenaren opgelost door met een kleine pomp het water onder de woning weg te pompen. Het opgepompte water wordt vaak in het riool geloosd, want alternatieven ontbreken. Dit zorgt voor een overbelasting van het rioolstelsel, overstorten en een inefficiënt gebruik van de rioolwaterzuivering. Inmiddels werkt Enschede aan de realisatie van een gescheiden rioolstelsel en buffer- en infiltratievoorzieningen bovengronds en ondergronds. De beken vervulden altijd een belangrijke rol in het voorkomen van wateroverlast. Beken onttrekken grondwater aan de directe omgeving; de mate is afhankelijk van de grondsoort. Op veel plekken in Enschede is het grondwater vervuild door de voormalige textielindustrie. Om het grondwater te reinigen wordt het opgepompt en gezuiverd. Ook dit water wordt afgevoerd en waar mogelijk geïnfiltreerd.

Toegepaste maatregelen